Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Lạ kiểu thanh tra tiến/lùi

Nắng gió khắc nghiệt khiến người phụ nữ tuổi ngoại 50 hốc hác, đen sạm. Bà bảo, gian truân thời tiết bà cũng như người dân ở đây chịu quen rồi; nhưng thói vô cảm tắc trách đối với khiếu nại của dân, trong đó có gia đình bà, nhiều năm

Bà Nguyễn Thị Tải (thường trú thôn Gô, xã Kim Long, huyện Tam Dương) cho biết, những nông dân như bà một thời tự hào quê mình tiên phong “khoán 10”; nhưng từ khi có dự án và đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai chạy qua, niềm tự hào ấy vơi dần, đời sống chẳng bằng trước, nhất là khi ruộng nương bị thu hẹp, nhà ở và vườn đất không còn, do phải nhường chỗ con đường kia. Đã thế, khi đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB) lại đầy bất công, khiến nhiều người dân như bà thêm khốn khổ... Bà cùng một số hộ dân càng khiếu nại càng bị Ban tiếp dân của Tỉnh gây khó, thậm chí bây giờ từ chối tiếp; UBND Tỉnh thì không ra quyết định giải quyết khiếu nại theo pháp luật quy định.

 

              “Tung hỏa mù, đánh bùn sang ao” 

Vợ chồng bà Tải được thừa hưởng 1467,8 m2 đất ông cha để lại. Bà cho biết: Theo bản đồ địa chính xã, toàn bộ diện tích đó được xác nhận là “đất ở nông thôn” (ONT) phù hợp quy hoạch, không có tranh chấp. Khoảnh đất từng được dùng làm nhà ở và vườn này nằm trong một thửa được sử dụng từ trước năm 1980. Thế nhưng, theo bà, một số cán bộ bồi thường GPMB dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai (có cả cán bộ Xã, Huyện) lợi dụng sự “sơ suất” trước đây của UBND Xã, buộc số đông người “chân đất mắt toét” như bà chịu thiệt (bớt tiền đền bù GPMB), trong khi hào phóng “ban ơn” (tăng tiền đền bù GPMB) cho số ít người khác.

Năm 1993, UBND xã làm thủ tục chứng nhận quyền sử dụng đất (CNQSDĐ) đã không kiểm tra, đo đạc, nên nỗi chỉ cấp Giấy CNQSDĐ cho gia đình bà 658 m2 (300 m2 đất ở, 358 m2 đất vườn); do đó khi kiểm đếm thực tế thấy “thừa” 809,8 m2. Bất chấp bản đồ địa chính xã thể hiện như kể trên, người ta chỉ trả tiền đền bù 300 m2 đất ở, còn lại tính là đất vườn. Cùng đó, họ đền bù thiếu và không đúng với tài sản trên đất (cây, công trình phụ trợ). Bà thắc mắc nhưng ban đầu bị làm ngơ. Qua nhiều lần bà khiếu nại, mỗi lần họ chỉ thừa nhận “sai nhỏ”, điều chỉnh chút, còn sai lớn chưa hề động.

“Họ điều chỉnh thế nào?”. Bà Tải trình bày: Bà khiếu nại từ năm 2012. Năm đó, sau hỗ trợ ban đầu, họ ép bà nhận đền bù theo giá năm 2008, là năm Hội đồng Đền bù đi kiểm đếm và lập biên bản kiểm đếm. Bà kiên quyết yêu cầu xem xét lại thì họ ra quyết định đền bù theo giá năm 2011. Thấy “có chuyển biến nhưng chưa thật đúng”, bà Tải kêu lên Tỉnh thì được sửa chút nữa, theo giá năm 2012, trả thêm hơn 30 triệu đồng cho ba hộ gia đình (bà Tải và các con); nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu chính của bà là “theo đúng quy định của Nhà nước đối với toàn bộ diện tích 1467,8 m2”.

Giải quyết tiếp, Thanh tra thừa nhận thêm vài “sai nhỏ”, như cách tính đối với giếng không đúng, gây thiệt cho người nhận. Còn công sức 2000 ngày chăm sóc cây lâu năm, từ 2008 (khi kiểm đếm) đến 2012 (lúc đền bù), cùng với đề nghị đền bù theo đơn giá đất ONT, họ vẫn lơ như không biết. “Vậy là họ vẫn tung hỏa mù, đánh bùn sang ao” – Bà Tải than.

 

             Đừng để khiếu nại “củ khoai”!

      Sau nhiều ngày gửi đơn kêu cứu Chính phủ, ngày 2/10/2018 bà Tải nhận được giấy mời bà cùng gia đình hai con, ngày 4/10/2018 đến trụ sở UBND Xã nhận tiền đền bù. Trước đó ít ngày, bà được Văn phòng Chính phủ thông báo đã yêu cầu UBND Tỉnh xem xét  giải quyết, không để thiệt cho dân, đồng thời đúng chính sách chung. Chưa thấy Ban tiếp dân của Tỉnh có ý kiến gì thêm. Ngờ mấy vị cấp dưới này diễn lại bổn cũ, ép bà nhận tiền đền bù không theo chính sách chung; nhưng bà Tải vẫn đến. Hóa ra bà đoán trúng phóc. Họ không nhắc gì đến ý kiến Văn phòng Chính phủ, cũng chẳng cho biết UBND Tỉnh trả lời khiếu nại hay chưa. Họ vẫn chỉ thông báo “hỗ trợ” chút nữa, cho cả thảy chừng 40 triệu đồng, nghĩa là thấp hơn hàng chục lần so với chính sách của Trung ương và Tỉnh.

      Tìm hiểu thực tế vụ này, Luật sư Ngô Thành Ba (Đoàn luật sư Hà Nội) nhận xét: Thứ nhất, về nguyên tắc, các cơ quan hữu trách của Huyện và Tỉnh đều phải theo đúng Luật Khiếu nại; trong đó có yêu cầu mọi đơn thư công dân đều phải được thụ lý giải quyết và ban hành quyết định giải quyết khiếu nại. Thứ hai, về nội dung khiếu nại đối với đền bù theo giá đất ở theo hồ sơ địa chính Xã, cũng hoàn toàn có cơ sở, bởi diện tích thực tế tăng trong thửa đất ở, đất vườn kia so với diện tích trong giấy CNQSDĐ của gia đình bà Tải có ranh giới rõ ràng, không có tranh chấp và là đất ông cha để lại trước năm 1980 đã được sử dụng, ghi nhận tại hồ sơ và bản đồ địa chính xã. Mặt khác, tại dự án này, UBND tỉnh cũng đã ban hành quyết định đền bù đối với toàn bộ các thửa đất có cả vườn lẫn ao trong phần đất ở, sử dụng trước năm 1980. Song với trường hợp này, để giải quyết chính xác, cần phải xem xét theo hướng: lấy 1467,8 m2 trừ 358 m2  đất vườn (tại Giấy CNQSDĐ) để đền bù số diện tích còn lại là đất ở; vì đây là đất ở thực tế, phù hợp quy hoach khu dân cư và được thừa nhận là đất ở, tại hồ sơ địa chính Xã. Về đền bù tài sản cây cối, nếu không tính công chăm bón gần 2.000 ngày, cứ lấy kết quả kiểm đếm 5 năm trước áp vào thì thiệt lớn cho dân, tất yếu phát sinh khiếu nại; lỗi cơ bản này của Ban đền bù GPMB cần được khắc phục, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho dân.

    Về một chi tiết khác cũng đáng lưu ý: Tại biên bản hiện trạng sử dụng đất (có chữ ký đại diện gia đình bà Tải) có dòng viết “đất sử dụng từ năm 1985” (không phải trước 1980). Bà Tải cho biết, gia đình bà chỉ được nhận biên bản photo; trước đó, khi đọc biên bản, họ chỉ đọc “đất ông cha để lại”, “không có tranh chấp”, chứ không đọc “sử dụng từ khi nào”. Gia đình bà cho rằng chỗ này cán bộ địa chính viết thêm. Các luật sư cho rằng dù có hay không có “viết thêm” tại biên bản đó cũng không quyết định bản chất sự thật, bởi xem xét còn phải dựa vào hồ sơ địa chính (sổ mục kê, bản đồ địa chính qua các thời kỳ, người dân địa phương xác nhận…). Nếu chỉ áp dụng biên bản này thì còn thiệt cho các gia đình khác trong trường hợp tương tự.

     Tiếp xúc các hộ dân thôn Gô nói riêng, xã Kim Long nói chung, chúng tôi được biết: có số ít hộ không mất đất và nhà như bà Tải mà vẫn được cấp đất tái định cư; diện tích tương đương hoặc ít hơn hộ khác nhưng được đền bù nhiều hơn; có cán bộ xã than “Lỡ rồi, bây giờ lấy đất đâu mà đền, thôi đành mặc họ khiếu nại…củ khoai”;…

Biết bà Tải kêu đến Chính phủ, về việc UBND Tỉnh từ chối tiếp mà không ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, đông đảo người dân sở tại cho rằng đó là do vài cán bộ Ban tiếp công dân (thuộc UBND Tỉnh) lâu nay đối phó công dân khiếu nại bằng “võ trây”, “lừa trên dối dưới”.

Dư luận chung đề nghị UBND Tỉnh chỉ đạo cấp dưới giải quyết khiếu nại của dân theo đúng Luật Khiếu nại; đồng thời xử lý nghiêm những cán bộ được giao giải quyết nhưng gây khó khăn, cản trở công dân thực thi quyền khiếu nại.

                                                                                            Văn Nguyên

 

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech