Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung Quốc Khi các “đại gia” ra đòn

Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung tiếp tục leo thang sau khi cả hai bên công bố áp các mức thuế suất lớn nhất đối với hàng hóa nhập khẩu của hai nước. Động thái mới nhất này đã đẩy tình trạng căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế hàng đầu th

                               Bên nào thắng?

       Cuộc đụng độ này đang gây thiệt hại cho các doanh nghiệp của cả hai nước.Với Trung Quốc (TQ), động thái mới nhất của Mỹ có nghĩa 1/2 số hàng hóa TQ xuất sang Mỹ mỗi năm sẽ bị áp thuế. Nhà Trắng trước đó cảnh báo sẽ đáp trả mọi hành động trả đũa từ Bắc Kinh, với mức thuế thậm chí cao hơn đối với lượng hàng hóa nhập từ TQ trị giá khoảng 267 tỷ USD. Điều đó có nghĩa các biện pháp thuế của Mỹ bao trùm toàn bộ hàng TQ xuất sang Mỹ hằng năm (năm 2017 trị giá 506 tỷ USD).

          Ngoài ra, cuộc chiến thuế quan leo thang khiến các công ty quốc tế phải tính đến việc chuyển khỏi TQ để tránh các khoản thuế phát sinh. Bằng cách “xua đuổi” các công ty Mỹ đã mang lại đầu tư và việc làm cho nền kinh tế TQ, Bắc Kinh có nguy cơ khiến TQ thậm chí trở nên ít hấp dẫn hơn đối với các công ty nước ngoài.

          Thiệt hại phía Mỹ cũng không ít. Chính phủ TQ tuyên bố áp thuế đối với lượng hàng hóa Mỹ trị giá 60 tỷ USD sau khi chính quyền Trump thông báo áp thuế bổ sung đối với hàng TQ nhập khẩu trị giá 200 tỷ USD. Bắc Kinh còn cho biết, thuế suất mới sẽ 5-10%, tùy thuộc sản phẩm. Hơn 5.000 mặt hàng Mỹ bị ảnh hưởng (gồm thịt, hạt, đồ uống có cồn, hóa chất, quần áo, máy móc, đồ dùng nội thất, phụ tùng ôtô).

 

       Nhiều nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh sau khi không còn mặt hàng nào của Mỹ để nhắm mục tiêu, họ có thể tìm kiếm các công ty Mỹ đang kinh doanh ở TQ; ví dụ Apple, Boeing. TQ từng có kinh nghiệm việc này, gồm cả việc khiến cho các công ty Hàn Quốc hoạt động khó hơn, do cuộc tranh cãi chính trị năm 2017 với Chính phủ Hàn Quốc về hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ.

          Ngoài ra, một lựa chọn nữa cho các nhà lãnh đạo TQ tích cực theo đuổi cách tiếp cận đáp trả đó trên phạm vi rộng, bằng cách khuyến khích người tiêu dùng tẩy chay các thương hiệu Mỹ hoặc phá vỡ các chuỗi cung ứng của Mỹ.

 

                Và với phần còn lại của thế giới

         

          Việc Mỹ&Trung tiếp tục áp thuế đáp trả nhau đã phát đi thông điệp cứng rắn cho thấy cuộc đấu giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới chưa thể sớm có điểm dừng. Giới chuyên gia Quỹ Korea Investment Corporation còn cảnh báo, cuộc chiến thương mại leo thang Mỹ-TQ sẽ gây ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu mới, xuất phát từ nguy cơ những cú sốc kinh tế ở TQ do cuộc chiến này kéo các thị trường mới nổi đi xuống. Lâu nay, sự năng động của những nền kinh tế mới nổi được cho là chủ yếu phụ thuộc các chỉ số hoạt động của TQ, hiện là nền kinh tế công nghiệp lớn nhất thế giới, nhập khẩu lượng lớn nhiên liệu thô, năng lượng và sản phẩm công nghiệp xuất khẩu.

          Chuyên gia cấp cao của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, Gary Hufbauer cũng nhận định: Việc hai nền kinh tế lớn nhất thế giới không thể "đình chiến" đương nhiên kéo cả nền kinh tế thế giới vào vòng xoáy bất ổn khó lường, đặc biệt khi nó được coi là chỉ dấu "chu kỳ khủng hoảng kinh tế tài chính 10 năm", như nghiên cứu của các nhà kinh tế học. Thế giới từng trải qua khủng hoảng tài chính 2007-2008, ảnh hưởng được cho là mạnh hơn cuộc khủng hoảng giai đoạn 1997-1998 hay 1987. Theo báo cáo mới nhất của Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD), nền kinh tế toàn cầu đang bắt đầu có dấu hiệu lung lay, với các cuộc chiến thương mại và nguy cơ bất ổn cao hơn.

          Báo cáo năm 2018, "Thương mại và phát triển: Quyền lực, nền tảng và ảo tưởng thương mại tự do", đã cảnh báo kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục hoạt động dưới mức tiềm năng. Một thập kỷ sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, các nước đã thất bại trong việc thay đổi chính sách để ngăn ngừa nguy cơ khủng hoảng tái diễn, thay vào đó cho phép nợ và các thể chế tài chính khổng lồ phát triển thiếu kiểm soát. Báo cáo nêu rõ chiến tranh thương mại Mỹ-TQ leo thang là dấu hiệu xuống cấp của hệ thống kinh tế và cơ chế đa phương. Đây được xem là vòng luẩn quẩn về bất bình đẳng và sự gắn bó mật thiết giữa quyền lợi chính trị và tiền bạc của các tập đoàn.

          Tổng Thư ký UNCTAD Mukhisa Kituyi nhận định: Kinh tế toàn cầu đang chịu nhiều áp lực, bao gồm việc tăng thuế quan, các dòng tài chính bất ổn. Tuy nhiên, đằng sau các mối đe dọa sự ổn định này là thất bại lớn hơn trong việc giải quyết bất bình đẳng và mất cân bằng trong một thế giới đang ngày càng toàn cầu hóa.

          Từ sau cuộc khủng hoảng 2008, thay vì giải quyết gốc rễ nguyên nhân, thế giới đã cho phép các thể chế tài chính lớn mạnh hơn, trong khi các ngân hàng "ngầm" tăng trưởng lên tới 160.000 tỷ USD, gấp đôi quy mô kinh tế toàn cầu. Báo cáo chỉ ra rằng cổ phiếu nợ đã lên gần 250.000 tỷ USD, gấp 3 lần tổng thu nhập của thế giới và cao hơn 50% so với giai đoạn xảy ra khủng hoảng.

          Người đứng đầu mảng chiến lược phát triển và toàn cầu hóa UNCTAD Richard Kozul-Wright cảnh báo lịch sử đã chứng minh các bong bóng do nợ gây nên đều dẫn tới hậu quả tồi tệ. Nợ cao gắn liền với sự gia tăng bất bình đẳng, khi ảnh hưởng của các thể chế tài chính cũng tăng và số lượng doanh nghiệp lớn giảm. Ông Kozul-Wright đánh giá 1% các tập đoàn lớn kiểm soát hơn 50% giao dịch thương mại thế giới. Điều này rất đáng quan ngại, vì các "đại gia" chính là nguồn cơn gây sự bất bình đẳng trong thế giới tài chính hóa ngày nay.

          Trong khi đó, lòng tin vào hệ thống lại suy giảm nghiêm trọng, khi các thể chế tài chính gây ra khủng hoảng lại không phải chịu trách nhiệm và thậm chí kiếm thêm lợi nhuận từ việc này. Ông Kozul-Wright tin rằng chiến tranh thương mại đã phản ánh sự thiếu lòng tin trên khắp hệ thống chính trị. Trong khi đó, UNCTAD cảnh báo rằng các đòn đáp trả thương mại gần đây sẽ để lại hậu quả nghiêm trọng không chỉ với thương mại.

          Mỹ không ít lần cáo buộc TQ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ bằng cách yêu cầu các công ty Mỹ kinh doanh ở TQ phải chuyển giao công nghệ, và từng đề nghị TQ bỏ sáng kiến sản xuất công nghệ cao “Made in China 2025”. Úc cũng bắt đầu nhận thấy mối đe dọa từ tham vọng bá chủ lĩnh vực công nghệ của TQ. Gần đây Úc đã cấm các hãng công nghệ TQ, bao gồm Huawei Technologies và ZTE, cung cấp thiết bị xây dựng mạng 5G trong nước, vì lo ngại ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.Theo Cựu chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Ngân hàng Dự trữ liên bang Dallas (Mỹ) Richard Fisher, căng thẳng thương mại Mỹ-TQ ngày càng sâu sắc nhưng khả năng TQ  vươn lên thống trị không gian mạng (nhất là mạng 5G và công nghệ liên quan) cũng đáng lo ngại không kém. Không phải vấn đề cuối cùng liên quan thương mại, hàng hóa vật chất. Mối quan tâm thực sự của Mỹ là không gian mạng, là ai sẽ dẫn đầu và chiến thắng trong cuộc đua mạng di động thế hệ thứ năm. Công nghệ mới 5G có tốc độ truyền dữ liệu nhanh hơn 100 lần so với mạng 4G hiện tại và dự kiến được dùng trong xe tự hành, internet vạn vật, cũng như các công nghệ mới nổi khác đòi hỏi truyền thông tốc độ cao hơn nhiều so với hiện nay. Hoạt động thương mại hóa 5G dự kiến thực hiện từ năm 2019. Nếu thắng trong cuộc đua này, TQ sẽ thiết lập các giao thức cho internet, cũng giống như việc tiếng Anh đã thay thế tiếng Đức như một ngôn ngữ khoa học và trở thành ngôn ngữ của mọi hoạt động quan trọng trên toàn cầu.

 

 

          Hiện, vẫn chưa rõ khi nào giới chức Mỹ và TQ sẽ nối lại các cuộc đàm phán thương mại sau khi các cuộc đàm phán tháng 8/2018 kết thúc không kết quả. Với những diễn biến mới, khó hy vọng khả năng đàm phán giải quyết bất đồng thương mại giữa hai nước trong “một sớm một chiều”.

                                                                                                 Hải Hồ

 

BOX:

   Tiến sĩ Nicholas Chapman (Đại học Quốc tế Nhật Bản, chuyên gia nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương): Như Bộ trưởng Công Thương VN Trần Tuấn Anh nhận định, kinh tế VN đang hội nhập sâu rộng vào kinh tế thế giới nên mặc nhiên chịu ảnh hưởng từ biến động kinh tế toàn cầu. Để giảm ảnh hưởng tiêu cực, VN nên tiếp tục cải thiện thủ tục hành chính, môi trường đầu tư; tăng tốc quá trình tái cấu trúc ngành công thương. Những rào cản kỹ thuật vẫn tồn tại trong việc tăng cường tiếp cận thị trường nước ngoài, điều VN cần làm tốt hơn khi các hiệp định như CPTPP hay hiệp định thương mại tự do VN-EU có hiệu lực thực thi. Dù chiến tranh thương mại không tốt cho tương lai, VN vẫn sẽ kiểm soát được tình hình, tiếp tục đổi mới kinh tế trên lộ trình tự do hóa thương mại. Lịch sử cho thấy, về chính trị, VN đã ứng phó rất tốt trước các “ông lớn”. Hy vọng, về kinh tế cũng sẽ tương tự.

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech