Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Công bố kết quả nghiên cứu về phân tích chính sách trong xây dựng pháp luật ở Việt Nam.

Ngày 10/9/2014, Viện KHPL Bộ Tư pháp cùng với Văn phòng Dự án NLĐ do Canada tài trợ đã tiến hành công bố kết quả nghiên cứu về phân tích chính sách trong qui trình xây dựng pháp luật ở Việt Nam. Tham dự Hội thảo có TS. Phan Chí Hiếu, Thứ trưởng Bộ Tư pháp, đại diện của Ủy ban pháp luật Quốc hội, đại diện các Bộ ngành, các Sở Tư pháp, Lãnh đạo Viện KHPL, các chuyên gia và các nhà khoa học đến từ nhiều cơ sở đào tạo luật, nghiên cứu khoa học pháp lý. Ông Isabeau Vilandré, Giám đốc Dự ánPhát triển lập pháp ở Việt Nam (NLD), tổ chức tài trợ cho hoạt động nghiên cứu tham gia chủ trì Hội nghị. Tổng biên tập Tạp chí Pháp luật và Phát triển, trưởng nhóm thực hiện nghiên cứu này đã tham gia lễ công bố. TS. Nguyễn Văn Cương thay mặt nhóm nghiên cứu báo cáo kết quả nghiên cứu của Nhóm.Báo cáo đã chỉ rõ những bất cập của phân tích chính sách trong quá trình xây dựng pháp luật ở Việt Nam.Báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của phân tích chính sách đối với việc hình thành và cho ra đời một văn bản pháp luật phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước. Báo cáo đưa ra những kiến nghị đối với việc hoàn thiện Luật ban hành cácvăn qui phạm pháp luật nhằm đảm bảo công đoạn phân tích chính sách được thực hiện trước khi soạn thảo pháp luật. Những kiến nghị của Nhóm nghiên cứu bao gồm:

 

1-  Hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách theo hướng hoạt động xây dựng chính sách cần được thiết kế thành một giai đoạn riêng trước khi tiến hành quy phạm hóa (soạn thảo) một dự án Luật. Mỗi chính sách phải bao gồm 3 thành tố cốt lõi: (1) vấn đề của thực tiễn đời sống kinh tế-xã hội, của thực tiễn quản lý mà dự án luật cần giải quyết; (2) mục tiêu giải quyết vấn đề (mức độ giải quyết vấn đề) và (3) phương án giải quyết vấn đề (bao gồm cả các phương tiện, công cụ, nguồn lực, cách thức giải quyết vấn đề).

Luật Ban hành văn bản QPPL cần được sửa đổi, bổ sung theo hướng tập trung làm kỹ khâu xây dựng, phê duyệt chính sách trước khi bắt đầu soạn thảo luật. Đây được xem như một trong những giải pháp then chốt để kiểm soát và nâng cao chất lượng của dự án Luật. Khâu xây dựng, phê duyệt chính sách (thể hiện dưới hình thức lập đề nghị xây dựng Luật) sẽ trở thành hoạt động trọng tâm của giai đoạn lập Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh hàng năm. Chỉ những đề nghị xây dựng Luật nào đã được làm kỹ về nội dung chính sách, được Chính phủ phê duyệt nội dung chính sách (phê duyệt Đề nghị xây dựng Luật) mới được đưa vào dự kiến Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh hàng năm mà Chính phủ trình Quốc hội xem xét.

 

2- Hoàn thiện chế định Báo cáo RIA trong Luật ban hành VBQPPL

Nhóm nghiên cứu đề xuất một số vấn đề Luật ban hành VBQPPL cần quan tâm giải quyết như sau:

- Để đảm bảo tính khả thi của chế định RIA trong điều kiện Việt Nam hiện nay, phù hợp với quan điểm phát triển bền vững đất nước, nhóm nghiên cứu đề xuất điều chỉnh lại phạm vi các loại tác động bắt buộc phải đánh giá theo hướng tập trung vào bốn loại: tác động kinh tế, xã hội, môi trường và tác động đến hệ thống pháp luật hiện hành. Tùy vào tính chất, nội dung từng dự thảo cụ thể mà có thể yêu cầu đánh giá tác động đầy đủ hoặc một số loại tác động này.Cùng với việc đánh giá tác động, RIA phải dự báo được tính khả thi trong việc tổ chức triển khai thi hành chính sách, xem xét và cân nhắc các nguồn lực sẽ được bảo đảm thực hiện.

- Thời điểm thực hiện Báo cáo RIA: cần xác định rõ phải thực hiện Báo cáo RIA trước khi soạn thảo văn bản.

- Cần quy định thời hạn đăng tải công khai báo cáo RIA dài hơn và thời điểm đăng tải báo cáo RIA sớm hơn so với dự thảo văn bản. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo đảm báo cáo RIA được thực hiện trước khi soạn thảo văn bản, bảo đảm thu thập được nhiều hơn, khách quan hơn ý kiến của các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của các chính sách, giải pháp; việc tiếp thu, giải trình ý kiến đóng góp cho báo cáo RIA cũng sẽ được thực hiện sớm hơn để có những điều chỉnh cần thiết. Mặt khác, việc công bố báo cáo RIA độc lập với dự thảo văn bản cũng là một yếu tố giúp hạn chế những ảnh hưởng mang tính chủ quan của các cá nhân, tổ chức, cơ quan đến việc lựa chọn chính sách không dựa trên các phân tích có căn cứ khoa học, khách quan.

- Cơ chế kiểm soát chất lượng báo cáo RIA : cần thiết lập một cơ chế độc lập và được giao đủ thẩm quyền để kiểm soát tính khách quan và chất lượng của báo cáo RIA. Đây cũng là kinh nghiệm của một số nước đã và đang áp dụng RIA trong quy trình lập pháp. Cán bộ, công chức tham gia kiểm soát chất lượng của báo cáo RIA phải là các chuyên gia về phân tích chính sách, có kiến thức chuyên sâu về kinh tế, tài chính, nhân sự và các chuyên môn khác có liên quan.

 

3- Mở rộng cơ hội thu hút sự tham gia góp ý, phản biện của người dân, đối tượng chịu sự tác động trực tiếp, chuyên gia, nhà khoa học vào quá trình xây dựng chính sách; công khai, minh bạch hóa trong việc tiếp thu và phản hồi các ý kiến góp ý của người dân.

 

4- Tăng cường vai trò, trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong hoạt động xây dựng chính sách; có sự thay đổi trong cách thức thành lập Ban soạn thảo nhằm hạn chế tính hình thức của thiết chế này.

 

5- Luật ban hành VBQPPL phải giải quyết vấn đề tính cắt khúc trong quy trình xây dựng văn bản pháp luật. Việc cơ quan, tổ chức trình dự án Luật  không được tiếp tục bảo vệ các chính sách mà mình đưa ra cho đến khi Luật được thông qua là không hợp lý, thể hiện  tính cắt khúc trong quy trình xây dựng pháp luật. Vì không được “chịu trách nhiệm đến cùng” đối với các dự án luật do mình trình nên trong trường hợp có sự điều chỉnh dẫn đến sự thay đổi lớn trong chính sách của dự án Luật thì bản thân cơ quan trình cũng rất khó chấp nhận khi mà về  phương diện tổ chức thực thi pháp luật, họ thấy việc thay đổi đó có thể ảnh hưởng đến tính khả thi của chính sách hoặc không dự liệu được việc thực thi chính sách, đặc biệt là sự thay đổi đó lại chưa được kiểm soát bởi một quy trình đánh giá và phân tích các tác động của chính sách. Chính vì vậy, Luật Ban hành văn bản QPPL mới cần tạo cơ hội cho cơ quan trình chính sách, trình dự án Luật có thể bảo vệ và chịu trách nhiệm đến cùng đối với các chính sách mà mình đã đề nghị. Trong trường hợp Quốc hội có ý kiến điều chỉnh cơ bản chính sách trình thì cơ quan trình chính sách có thể xin rút lại Dự án Luật để thực hiện lại việc phân tích, đánh giá tác động chính sách mới hoặc có thể tìm kiếm thêm các luận cứ cần thiết nhằm tiếp tục giải trình và thuyết phục Quốc hội chấp nhận thông qua chính sách mà mình đã đệ trình.

 

6- Tăng cường năng lực, tính chuyên nghiệp cho cán bộ trong hoạt động phân tích chính sách, xây dựng pháp luật.

Nếu xem rằng hoạt động xây dựng và phân tích chính sách là hoạt động trọng tâm trong quy trình xây dựng pháp luật thì cần phải nâng cao nhận thức và đào tạo các kỹ năng hoạch định chính sách cho đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật của bộ, ngành. Họ phải là những người có kiến thức chuyên môn sâu, được trang bị các kiến thức cần thiết về công việc hoạch định chính sách, các kỹ năng cơ bản để thực hiện việc phân tích chính sách như kỹ năng xây dựng báo cáo RIA, kỹ năng tham vấn công chúng, kỹ năng khảo sát, đánh giá thực tiễn xã hội v.v. Vì vậy, trong tương lai, nếu chúng ta muốn chuyên nghiệp hóa hai hoạt động này thì cũng phải dần chuyên nghiệp hóa đội ngũ cán bộ tiến hành hoạt động phân tích chính sách và quy phạm hóa chính sách.

Qua tham vấn của nhóm nghiên cứu, nhiều ý kiến của các chuyên gia được phỏng vấn cho rằng hiện hoạt động của bất kỳ cơ quan nhà nước nào ở Việt Nam đều có dấu ấn cá nhân, dấu ấn con người rất rõ. Trong hoạt động xây dựng pháp luật cũng vậy, không thể duy trì tình trạng người không được đào tạo về phân tích, hoạch định chính sách lại phải tiến hành công việc phân tích, hoạch định chính sách.Người không được đào tạo về luật nhưng lại chịu trách nhiệm “viết” luật. Cần có sự lựa chọn kỹ nhân sự thực hiện công việc này và tương ứng có chế độ đãi ngộ xứng đáng do tính chất chuyên sâu, vất vả và đặc biệt ảnh hưởng, tác động rộng lớn của các sản phẩm pháp luật đối với xã hội.

Về kỹ năng của cán bộ soạn thảo chính sách, qua tham vấn ý kiến của một số thành viên BST, TBT của các dự án Luật, các ý kiến đều cho rằng các cán bộ xây dựng chính sách, pháp luật nên được tăng cường các kỹ năng sau đây

 

7-Tăng cường và có sự đầu tư thỏa đáng về kinh phí cho quá trình xây dựng và hoạch định chính sách. 

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech