Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Thịt chó, nếu nhìn từ góc độ pháp luật…

Cuộc tranh luận về thịt chó trên truyền thông kéo dài ít nhất cũng đã hơn chục năm và có lẽ còn kéo dài rất lâu, nếu chúng ta chỉ cương quyết nhìn nó từ góc độ văn hóa chứ không phải góc độ pháp luật.

 

    Đang có rất ít người nhìn thịt chó từ góc độ pháp luật. Ngay cả chính quyền Hà Nội, trong một nỗ lực tưởng chừng rất ghê gớm khi đề xuất thôi bán thịt chó, cũng dùng chữ “vận động” hoặc “khuyến cáo” để mô tả tiến trình. Trong khi đó, điều lạ nhất và đáng nói nhất là việc con chó đang được dùng làm thực phẩm lại không chịu sự kiểm soát đáng kể nào về giết mổ, nguồn gốc, thú y, kiểm dịch.

    Một quả trứng gà chưa thành hình con vật, về nguyên tắc cũng phải mang dấu thú y và kiểm dịch. Thậm chí nhiều loại thực phẩm còn đang bị cho là mang quá nhiều con dấu. Nhưng chó thì không.

     Tại một chương trình truyền hình cách đây chưa lâu, phía bên kia băng ghế là biên tập viên nữ xinh đẹp, người chuẩn bị sẵn tâm lý cho một cuộc tranh luận về văn hóa trong “ăn thịt chó”. Được mời tham gia Chương trình, tôi hơi bối rối, vì không có sở trường tranh luận. Tôi mở đầu bằng việc thú thực mình chưa bao giờ nghĩ về thịt chó đủ nhiều để cho rằng “nên” hay “không nên”. Tôi vốn luôn quan niệm, trong xã hội tự do, chỉ có hai thứ mà mỗi con người muốn tồn tại buộc phải tuân theo; một là các quy luật sinh học (ví dụ: phải uống nước, phải hít thở, không được lao đầu vào xe lửa đang chạy); hai là luật pháp của quốc gia sở tại. Cái gì không thuộc hai thứ này thì hoàn toàn thuộc về ý chí tự do, có tranh luận cũng không đi đến đâu. Nhưng nói kiểu “hòa cả làng” như thế thì sẽ khó cho nhà sản xuất chương trình. Sau một lúc, cuộc nói chuyện có dấu hiệu gượng gạo. Đằng nào cũng đã mất công ngồi với nhau nên tôi quay sang nói về luật pháp: thực phẩm thì phải có xuất xứ và kiểm dịch.

     Các quy chuẩn thực phẩm thật ra giải quyết được rất nhiều vấn đề của thịt chó. Đầu tiên, nếu đòi hỏi nguồn gốc hàng hóa thì sẽ ngăn chặn được việc bắt một con chó bất kỳ để xẻ thịt, tạo được khung pháp lý chống tình trạng trộm chó đầy bi kịch lâu nay; ví dụ: thường dân ăn trộm một con chó thì có khi bị tra khảo đến chết, trong khi Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đặng Thanh Bình “thiếu trách nhiệm” (ai tin?) để Chủ tịch Ngân hàng VNCB Phạm Công Danh “qua mặt” khiến VNCB mất toi 15.000 tỉ đồng chỉ bị Tòa án Cấp cao tại TP HCM phạt tù treo).

      Việc một con vật bị giết mổ để làm thực phẩm hoàn toàn không chịu sự quản lý của pháp luật, cho dù đến cuối được bày bán công khai, là điều không thể chấp nhận ở một quốc gia tiến bộ; đặc biệt là một quốc gia “yêu” giấy phép con và “chuộng” đóng dấu như VN thì càng khó chấp nhận. Nhưng chúng ta vẫn để điều phi lý đó diễn ra, khi mải mê hướng các tranh biện vào “tập quán”.

     Cộng nguồn gốc hàng hóa bắt buộc với quy chuẩn giết mổ, đóng lên một miếng thịt tươi hàng loạt con dấu thú y, thêm vài con dấu nữa nếu qua chế biến, vài con dấu nữa khi đưa vào thương mại, thì giá thịt chó có thể sẽ tăng rất cao. Lúc đó, những người ham thích ăn thịt chó sẽ buộc phải trả cái giá rất cao so với hiện nay. Số người có khả năng chi trả thường xuyên cho một bữa thịt cao cấp này phần nhiều có thể rơi vào nhóm người trẻ đô thị - những người không ăn thịt chó. Hoặc là nhóm người giống như tôi, vốn không quan tâm gì đến thịt chó dưới khía cạnh văn hóa, cảm thấy cái gì vô lý về mặt giá cả thì không tiêu thụ. Việc tăng điều kiện đầu vào cho hàng hóa, đồng nghĩa với tăng giá đột biến, luôn là biện pháp hữu hiệu để giảm cầu.

    Nếu mọi thứ đi theo lộ trình này, hiệu quả sẽ hơn bất kỳ cuộc vận động nào. Khi đó chúng ta sẽ thực hiểu vì sao ở nhiều nước, như Singapore, thói quen hút thuốc đang dần biến mất; không phải nhờ cuộc tranh luận hay sự lên án nào mà vì các thiết chế khiến người ta quá khổ sở để hút được một điếu thuốc. Nhiều người đã và đang cảm thấy thất vọng khi chính quyền vẫn dùng những từ như “khuyến cáo” hay “vận động”, khi thịt chó vẫn bày đầy hè phố ngõ thôn, khói quạt chả bốc thơm lừng, bằng nguồn hàng hóa gần như không chịu sự kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước. Việc cần làm ngay chưa được làm.

    Tất cả hàng rào quanh miếng thịt chó, trước hết cần được thực thi nhân danh luật pháp. Thực phẩm người dân ăn thì phải được kiểm soát. Đó là việc đảm bảo nguyên tắc xã hội căn bản, khách quan. Những người ăn thịt chó không cần phải cảm thấy tự ái và phản kháng. Không cần phải biện ra “văn hóa”, “phong tục” hay là sự “văn minh” nào. Không có gì đáng phải tranh luận nếu chúng ta vá một lỗ hổng trong an toàn thực phẩm.

     Câu chuyện về thịt chó thật ra phản ánh một thói quen suy nghĩ khá phổ biến. Đó là phân tích hành vi xã hội trên góc độ văn hóa, và toàn tâm điều chỉnh nó ở khía cạnh này, bỏ quên góc độ luật pháp. Nâng cao nhận thức cũng cần thiết, nhưng chúng ta không điều chỉnh việc đốt pháo, việc hút thuốc lá hay việc đội mũ bảo hiểm bằng “khuyến cáo” hay “tranh luận”. Vậy vì sao trong “câu chuyện” thịt chó, chúng ta hướng tới ban hành các thiết chế nhân danh lợi ích công.

     Nếu tiếp cận mọi thứ dưới góc độ lập pháp, có lẽ nhiều cuộc tranh luận đã đi đến hồi kết nhanh hơn. Từ dùng túi nylon, sử dụng phương tiện cá nhân, thực phẩm có hại, hay thậm chí chuyện sinh đẻ, nếu chứng minh được lợi ích công bị xâm phạm, các chính phủ đều có thể sử dụng hàng rào pháp lý để điều chỉnh tập quán. Và các cử tri, nếu nhận thức dưới góc độ này, sẽ thuyết phục chính phủ của mình ra tay hiệu quả hơn là khăng khăng đòi “cấm”, “dẹp”, “giữ”.

     Sau chương trình hôm ấy, giám đốc kênh truyền hình nhắn tin cảm ơn tôi, vì cái tứ lập pháp tôi nói trên sóng. Tôi quên bẵng việc trả lời nữ biên tập viên xinh đẹp và hơi áy náy. Nếu trả lời hôm nay có lẽ tôi sẽ chia sẻ nhiều hơn với chị, rằng hình như chúng ta - công chúng và những người làm truyền thông Việt Nam - đang quá ham hố việc nhìn nhận mọi thứ dưới góc độ văn hóa. Và phần nhiều, từ chém lợn, chọi trâu, vàng mã, dùng túi nylon đến ăn thịt chó, các cuộc tranh luận kiểu này có xu hướng quẩn quanh.

                                                                                                                                                                             Đức Hoàng

### Tạp chí pháp luật và phát triển 

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech