Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Thúc đẩy dừng sử dụng sản phẩm có Amiang “Hãy ngăn chặn nhóm lợi ích không vì cộng đồng!”

Đó là đề nghị hàng đầu được nêu tại Hội nghị thường niên 2018 của Mạng lưới vận động dừng sử dụng Amiang Đông Nam Á, về việc cấm dùng Amiang tại Đông Nam Á và phòng chống các bệnh do Amiang gây nên. Hội nghị do Ủy ban Dân tộc của Chính phủ, Liên minh vận

 

                     “Lợi ích cộng đồng phải trên hết!”                 

    Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) thường xuyên khuyến cáo: Amiang trắng (Amiang xanh và nâu bị cấm từ lâu) gây ung thư, nhất là ung thư phổi, thanh quản, buồng trứng, trung biểu mô và bệnh bụi phổi; không có ngưỡng an toàn cho loại Amiang nào. Nghiên cứu “Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBDS)” ước tính, mỗi năm thế giới có khoảng 220.000 người chế do Amiang; tại Việt Nam số này khoảng 2.000 người. Mức độ nguy hiểm của Amiang trắng đã được mấy chục nước (trước hết là EU, Úc, Mỹ, Canada) công nhận; họ đã cấm sản xuất, nhập khẩu, sử dụng Amiang và sản phẩm có Amiang (chỉ dùng rất ít cho vài loại sản phẩm liên quan quốc phòng, an ninh); mấy chục nước không có lệnh cấm, đơn giản vì ở đó không có sản xuất, mua bán sản phẩm liên quan Amiang. Việt Nam đang trong số 6 nước dùng Amiang nhiều nhất.

      Ở Việt Nam, sau khi đồng ý đưa Amiang vào Phụ lục 3, Công ước Rotterdam của Liên hợp quốc (năm 2017), ngày 1/1/2018, Thủ tướng ký Nghị quyết 01/NQ-CP;  trong đó giao Bộ XD dự thảo lộ trình, tiến tới chấm dứt sản xuất, tiêu dùng, buôn bán tấm lợp có Amiang từ năm 2023.

    Ông Hoàng Xuân Lương, nguyên phó chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Chính phủ, hiện là giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quyền con người vùng dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, nhìn nhận: 17 năm nay, một vài nhóm lợi ích tìm mọi cách luồn lách, biện hộ, trây ì, cố tình không thực hiện quyết định của Thủ tướng về việc dừng sản xuất vật liệu xây dựng có Amiang; dùng mọi thủ đoạn kéo dài thời gian thực hiện loại bỏ hoàn toàn vật liệu Amiang; phớt lờ cảnh báo của WHO là mỗi năm thế giới có khoảng 200.000 người chết, 1 triệu rưỡi người bị bệnh nan y, trong đó 80% do Amiang gây ra – “Và một sự thật đau lòng, 95% tấm lợp có Amiang được đẩy lên vùng DTTS, miền núi”.

       Hội nghị đề xuất nhiều giải pháp: Thay thế sản phẩm chứa Amiang bằng vật liệu an toàn, giá thành tương đương; Khẳng định không thể sử dụng an toàn Amiang như lý sự của số ít người ở Bộ XD và Hiệp hội sản xuất tấm lợp VN; Lập mạng lưới toàn cầu các hoạt động tiến tới thôi dùng Amiang trắng; Góp phần bổ sung Công ước Rotterdam, làm cho việc thôi dùng Amiang trắng trở thành hành động của toàn nhân loại…

          Nhấn mạnh thực tế hơn 95 % dân miền núi đang là nạn nhân của số ít người mượn danh xóa đói giảm nghèo đem quỹ công mua tấm lợp có Amiang “giúp” họ, Phó chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Chính phủ Phan Văn Hùng cho biết: Đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chưa có nhiều thông tin về hậu quả việc dùng Amiang. Thời gian gần đây, biết Amiang trắng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và nhiều nước đã cấm dùng Amiang, Ủy ban càng quan tâm vấn đề này. Tháng 8/2018, Ủy ban đã công bố kế hoạch tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS thôi dùng Amiang trắng năm 2019 và những năm tiếp theo; nâng cao nhận thức cho đồng bào DTTS và miền núi về tác hại và hậu quả Amiang trắng. Ủy ban đồng thời cung cấp thông tin, nâng cao hiểu biết cho cán bộ làm công tác dân tộc, cán bộ các cấp, ngành, lực lượng vũ trang ở vùng DTTS và miền núi; vận động đồng bào DTTS và miền núi, các tổ chức, doanh nghiệp, dừng sản xuất và tiêu dùng Amiang trắng.

 

                               Lưu ý kẽ hở trong truyền thông

     Theo Bác sĩ - Tiến sĩ Trần Tuấn giám đốc Trung tâm nghiên cứu, đào tạo & phát triển cộng đồng (RTCCD-VUSTA), đại diện Liên minh mạng lưới vận động dừng sử dụng Amiang ở Việt Nam (Vn-BAN) và Bác sĩ Đỗ Thị Vân giám đốc NGOIC, với nền kinh tế thị trường Việt Nam hiện nay, nền tảng và chủ thể phát triển đó là khối doanh nghiệp. Trong khối doanh nghiệp, xét về sức khỏe cộng đồng và an toàn môi sinh thì có thể nhìn nhận hai nhóm. Nhóm thứ nhất, doanh nghiệp “nhân bản”; sản phẩm và hoạt động của họ càng phát triển càng tăng chất lượng cuộc sống, xã hội, người dân; người dân cần ủng hộ “trải thảm đỏ” đón họ. Nhóm thứ hai, doanh nghiệp “phi nhân bản”; sản phẩm họ làm ra mâu thuẫn lợi ích bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an toàn môi sinh, như thuốc lá, bia rượu, Amiang… đã được WHO quy vào nhóm nguy cơ tàn phá sức khỏe cộng đồng, thậm chí là căn nguyên tạo gánh nặng bệnh không lây nhiễm (ung thư, mỡ máu, béo phì…).

     Các ngành công nghiệp “phi nhân bản” có thế lực rất mạnh, cả trong nước lẫn quốc tế. Ngành sản xuất, buôn bán Amiang và sản phẩm có Amiang trong số doanh nghiệp “phi nhân bản”, hằng năm doanh thu hàng nghìn tỉ USD; họ trích một phần cho hoạt động chống các tổ chức xã hội bảo vệ cộng đồng người dùng sản phẩm có Amiang, là việc không hề khó. Họ tung ra các thông tin mà nếu không phải chuyên gia lĩnh vực đó thì khó phân biệt thật-giả, khiến thị trường thông tin méo mó, nghiêng về nhóm lợi ích của họ, dẫn đến tình trạng hiểu sai những hoạt động WHO cùng Bộ Y tế VN đang triển khai để bảo vệ cộng đồng. Thông tin ngành công nghiệp Amiang tung ra là Amiang có nhiều loại, chỉ loại nâu, xanh mới độc, trắng không độc. Đông đảo nhà khoa học đã bóc tách, chỉ rõ thông tin sai lệch này. Truyền thông chúng ta thường tiếp cận thông tin có sẵn, nên khi thông tin về Amiang bị các nhóm thế lực lớn cố ý lèo lái thì dễ đưa tin một chiều. Với trường hợp Amiang, thông tin của WHO gần như không tiếp cận được truyền thông; thay vào đó là những tài liệu được in ấn rất đẹp, những chiêu thức “tế nhị” của số ít cá nhân thuộc hiệp hội tấm lợp. Trong hoàn cảnh thông tin khoa học thường đưa ra khá dài, mặt bằng tiếp cận thông tin khoa học của người dân nhìn chung còn thấp,  truyền thông càng khó xử lý; một số nhà báo thiếu kiến thức, đưa thông tin hai chiều (“để người tiếp nhận tự phán xét”) nhưng thiếu định hướng thì hiệu quả chẳng bao nhiêu. Ví dụ, 75% người dân trả lời có biết Amiang được dùng trong sản xuất vật liệu xây dựng, nhưng chỉ dưới 5% người dân biết Amiang là tác nhân ung thư; số 5% này đang làm việc trong cơ quan nhà nước hoặc từng dự hội thảo về Amiang.

                                                                                                              Tùng Lê

 

BOX:      

Nguyên đại biểu Quốc hội Bùi Thị An: Tấm lợp có Amiang hầu hết được dùng ở vùng sâu vùng xa. Đồng bào dân tộc thiểu số đã nghèo đói lại thêm ốm đau do dùng sản phẩm có Amiang, càng nghèo đói thêm, đồng thời kinh tế địa phương suy giảm nhiều; vậy là đi ngược chủ trương của Đảng, Nhà nước.Bộ KH&CN, đặc biệt Bộ LĐ-TB-XH, đã có kế hoạch giúp những người đang sản xuất tấm lợp có Amiang chuyển sang không Amiang, Tổng liên đoàn Lao động VN cũng cam kết: Nếu do dừng sản xuất tấm lợp có Amiang mà người lao động lĩnh vực này (tất cả 4000-5000) thất nghiệp thì Tổng liên đoàn hoàn toàn bố trí được họ sang việc khác.

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech