Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Thúc đẩy ra đời Luật Chuyển đổi giới tính

Dự thảo hiện thời đề xuất các cá nhân muốn được thừa nhận là người chuyển giới thì phải điều trị nội tiết tố sinh dục và phẫu thuật ngực hoặc bộ phận sinh dục. Đây là vấn đề chính được thảo luận tại hội thảo do Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phát triển cộng

 

                           Rào cản và tổn thương không đáng có

      Việt Nam hiện có 300.000 - 500.000 người chuyển giới. Các rào cản về mặt xã hội, văn hóa, pháp lý đang khiến họ trở thành nhóm bị tổn thương.

    Thạc sĩ Đinh Thị Thu Thủy (Vụ Pháp chế - Bộ Y tế) cho biết: Pháp luật VN hiện tại chỉ công nhận 2 giới tính nam và nữ, không công nhận giới tính thứ ba. Luật Hôn nhân & Gia đình không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới. Các luật Hộ tịch, Nghĩa vụ quân sự, Thi hành tạm giữ tạm giam, Thi hành án hình sự… chưa có quy định đối với người chuyển giới. Cả nước hiện có 3 bệnh viện (Nhi Trung ương, Việt Đức, Nhi đồng 2 TP Hồ Chí Minh) đượ̣c Bộ Y tế cho thực hiện xác định lại giới tính. Về kỹ thuật, nhiều cơ sở khám chữa bệnh trong nước đủ điều kiện thực hiện. Đồng thời, nhằm tạo điều kiện cho người chuyển giới, dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính đã được xây dựng dựa trên nguyên tắc tôn trọng, bảo vệ quyền con người theo tinh thần Hiến pháp 2013. Tuy nhiên, một số điểm quan trọng trong Dự thảo chưa nhận được sự đồng thuận của cộng đồng người chuyển giới.

     Trưởng Ban điều hành Mạng lưới Người chuyển giới Việt Nam Mai Châu dẫn kết quả một nghiên cứu về người chuyển giới nữ sống và làm việc tại TP Hồ Chí Minh gần đây cho thấy, 45% bị từ chối việc làm do phân biệt đối xử dựa trên bản dạng giới. Điều này phần nào giải thích cho thực tế chỉ 4% những người tham gia khảo sát có việc làm ở khu vực chính thức (có hợp đồng lao động và được hưởng các chế độ, lợi ích của người lao động) và có tới 13% kiếm sống bằng nghề mại dâm.

    Bên cạnh đó, tình trạng bị lạm dụng tình dục và bạo lực trong cộng đồng chuyển giới cũng ở mức đáng báo động. 23% cho biết đã bị buộc phải quan hệ tình dục, 16% bị bạo lực tình dục. Ngoài ra, 83% người được hỏi cho biết họ bị chế giễu bởi họ là người chuyển giới. Tuy nhiên, những con số kể trên chưa thể phản ánh đầy đủ bức tranh cộng đồng chuyển giới ở Việt Nam, do chưa đề cập đến cộng đồng người chuyển giới nam, những người chuyển giới chưa lộ diện và chưa đến độ tuổi thành niên.

    Đáng quan tâm hơn, trong khi các dịch vụ y tế, pháp lý và xã hội cho người dân nói chung ngày càng được cải thiện thì dịch vụ cho người chuyển giới hầu như không có, gây trở ngại cho cộng đồng trong việc thực hiện một trong những quyền cơ bản nhất của con người - quyền được sống khỏe mạnh. Hầu hết người chuyển giới tự điều trị nội tiết tố (hormone) mua ở chợ đen. Một số rất ít người chuyển giới có điều kiện kinh tế mới có thể ra nước ngoài hoặc tìm đến các cơ sở không hợp pháp trong nước để thực hiện phẫu thuật chuyển giới. Nhiều người đã chết hoặc gặp các vấn đề sức khỏe do tự điều trị nội tiết tố hay tự tiêm silicone.

 

                        Mong mỏi không chỉ của 300-500.000 người  

    Quản lý chương trình hỗ trợ người chuyển giới thuộc SCDI Nguyễn Thị Kim Dung đánh giá, so với nhiều nước khác, dự thảo này thời gian qua cũng mang đến nhiều tranh luận, với nhiều vấn đề trắc trở mà người chuyển giới đang gặp sẽ vẫn chưa được tháo gỡ khi Luật ra đời. Có một số điểm quan trọng chưa nhận được sự đồng thuận của cộng đồng người chuyển giới. Tại Điểm 5, Điều 2,  Dự thảo quy định: “Can thiệp y học để chuyển đổi giới tính là một hoặc toàn bộ quá trình từ điều trị nội tiết tố sinh dục đến phẫu thuật ngực, phẫu thuật bộ phận sinh dục để thay đổi giới tính khác với giới tính sinh học hoàn thiện”.

     Như vậy, theo đề xuất này, cá nhân muốn được thừa nhận là người chuyển giới thì buộc phải điều trị nội tiết tố sinh dục và phẫu thuật ngực hoặc bộ phận sinh dục. Điều này sẽ dẫn đến bất lợi cho người chuyển giới, nếu không đủ kinh phí chi trả; hoặc sức khỏe một số người không đáp ứng hormone, bị shock khi tiêm hormone dẫn tới tử vong; hoặc điều kiện sức khỏe không thể dùng hormone hay phẫu thuật. Thực tế đã có những trường hợp người chuyển giới chết do sốc thuốc khi tự tiêm hormone, may mắn hơn thì được đưa đi cấp cứu kịp thời.

      Luật chuyển đổi giới tính đến nay vẫn chưa có, đồng nghĩa hàng trăm nghìn người chuyển giới vẫn tiếp tục phải chờ và trì hoãn được hưởng các quyền công dân căn bản. Chỉ khi có hành lang pháp lý, những người chuyển đổi giới tính mới có cơ hội sống bình đẳng, có quyền kết hôn và có quyền được hưởng hạnh phúc trong một xã hội họ được công nhận.

 

 

                                                                                                          Hoàng-Hoa

BOX:

    Nhiều nước đã công nhận về mặt pháp lý đối với người chuyển giới mà không cần qua quá trình điều trị hormone hoặc phẫu thuật. Trong đó, Luật Thay đổi tên gọi và xác định bản dạng giới của Đức, năm 1981, sửa đổi năm 2011, điều kiện thay đổi bản dạng giới rất đơn giản: Chỉ cần người đó tự tuyên bố giới tính ghi trong giấy khai sinh của họ trùng với cảm nhận của họ về giới tính của mình. Gần đây nhất là Luật sửa đổi tình trạng pháp lý của Na Uy năm 2016 quy định: Bất kỳ cá nhân nào đang sinh sống tại Na Uy có trải nghiệm thuộc về giới tính khác với giới tính họ được ghi nhận trong hộ tịch quốc gia đều có quyền thay đổi giới tính pháp lý của họ; hoặc Luật về Bản dạng giới của Chile - được thông qua ngày 12/9/2018 - cho phép người chuyển giới có thể thay đổi họ tên và giới tính trên giấy tờ tuỳ thân mà không cần phải phẫu thuật.

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech