Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Thương mại thế giới đi về đâu?

Những ngày này, thế giới nói nhiều về nguy cơ xảy ra cuộc chiến thương mại tổng lực giữa các đối tác lớn Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU). Cặp đôi Mỹ - EU giữa hai bờ Đại Tây Dương dường như đã có sự thỏa hiệp, nhưng thế “căng như dây đàn” g

Sự thỏa hiệp cần thiết

          Mỹ và EU đã đạt được “bước đột phá” quan trọng trong việc tháo ngòi nổ cho một cuộc chiến thương mại có thể xảy ra giữa hai bờ Đại Tây Dương. Với kết quả hai bên nhất trí giảm rào cản thương mại, hướng đến mục tiêu không thuế quan, không rào cản phi thuế quan và không trợ cấp ở lĩnh vực hàng công nghiệp không tự động…, cuộc đàm phán thương mại giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Jean Claude Juncker tại Nhà Trắng ngày 25/7/2018 được xem là tín hiệu tích cực cho cả hai phía trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - EU gia tăng, thậm chí “sóng gió” kể từ sau khi Tổng thống Trump lên nắm quyền tháng 1/2017. Kết quả này cũng cho thấy các nền kinh tế lớn có thể giải quyết được bất đồng thông qua đối thoại để "né" bất kỳ cuộc chiến thương mại nào.

    Giới phân tích cho rằng những nhượng bộ của hai bên lần này là “bước lùi để tiến”, bởi Mỹ và EU đều nhận thấy rằng hạ nhiệt căng thẳng hiện nay sẽ mang lại lợi ích cho cả hai phía, thậm chí cho cả nền kinh tế toàn cầu. EU và Mỹ là hai đối tác thương mại chủ chốt của nhau, và việc kéo dài căng thẳng, ngoài làm tổn hại quan hệ đồng minh, sẽ còn dẫn tới những hệ quả khó lường. Đối với Mỹ, bản thân tranh chấp thương mại với Trung Quốc cũng đã khiến nền kinh tế Mỹ bị ảnh hưởng nặng nề. Nếu để căng thẳng với EU leo thang, thiệt hại càng lớn, nhất là Mỹ vốn phụ thuộc nhập khẩu. Hơn nữa, việc chính quyền Tổng thống Trump không thể nhanh chóng kết thúc đàm phán tranh chấp thương mại hay hoàn tất các thỏa thuận mới cũng đặt Mỹ vào thế bất lợi. Khi Mỹ áp đặt các rào cản thuế quan trong trao đổi hàng hóa với phần còn lại của thế giới thì EU lại mở các cuộc đàm phán để hạ thấp rào cản này với nhiều nước khác.

        Với EU, chiến tranh thương mại với đối tác lớn nhất và thị trường xuất khẩu quan trọng nhất là Mỹ rõ ràng là một "kịch bản tồi". Theo tính toán của Tổ chức Hợp tác & Phát triển kinh tế (OECD), khi Mỹ áp thuế 25% với thép và 10% với nhôm nhập khẩu từ EU, thương mại của khối này sụt giảm, dẫn tới GDP sẽ giảm 2%. Trong khi đó, tổng thương mại toàn cầu cũng giảm 6%. Bên cạnh đó, vòng xoáy trả đũa thương mại sẽ tác động tới chuỗi cung ứng toàn cầu, chi phí sản xuất, giá cả cho tới việc làm trên toàn EU

          Với thị trường thế giới, việc Mỹ và EU nhất trí giảm rào cản thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của hai bên đã giúp củng cố lòng tin của các nhà đầu tư. Những thông tin tích cực từ thị trường chứng khoán thế giới trong ngày 26/7 phần nào phản ánh sự hứng khởi và lòng tin của giới đầu tư đang dần được khôi phục.

                             Đối đầu không khoan nhượng

          Trong khi đó, Mỹ- Trung vẫn là cặp đối đầu không khoan nhượng trong lĩnh vực thương mại. Giới chức hai bên không ngừng tung ra những tuyên bố mạnh mẽ và cứng rắn về việc áp thuế cao đối với hàng hóa của mình xuất sang nước kia. Theo giới chuyên gia, sẽ không thể trông chờ việc Trung Quốc đưa ra thỏa hiệp nào đó để kết thúc hòa bình cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, bởi điều này sẽ thể hiện sự yếu thế của Trung Quốc.

          Điểm nổi bật của mối quan hệ Mỹ-Trung trong 40 năm qua là hợp tác, quan hệ song phương luôn ở trạng thái không thù địch, không thân thiện và “mơ hồ về chiến lược”. Tuy nhiên, thời gian gần đây Mỹ luôn coi Trung Quốc như một đối thủ cạnh tranh chiến lược có thể gây tổn hại cho lợi ích của Mỹ, quan hệ Mỹ-Trung đến nay chính thức bước vào một kỷ nguyên mới “giằng kéo chiến lược”.

          Các chuyên gia cảnh báo cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung chỉ là một mô hình thu nhỏ của ván bài chiến lược với phạm vi rộng lớn hơn giữa hai nước Mỹ-Trung, có thể lan tới việc cạnh tranh trên các lĩnh vực khác như an ninh, Trung Quốc cần chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Tuy nhiên, Trung Quốc nên nỗ lực duy trì mối quan hệ Mỹ-Trung để không nảy sinh vấn đề lớn. Việc Mỹ phát động một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc đồng nghĩa việc phá hủy "cây cầu nối giữa hai nước", Trung Quốc không hy vọng đàm phán thương mại giữa hai nước có thể đạt được bất kỳ thỏa hiệp nào. Cuộc chiến thương mại chỉ là một góc của tảng băng cạnh tranh chiến lược giữa hai nước; mâu thuẫn và xung đột giữa hai nước có thể lan tới lĩnh vực cạnh tranh an ninh, bao gồm vấn đề Đài Loan và Biển Đông. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn cần phải xử lý thận trọng mối quan hệ giữa hai nước, “chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất, nhưng cũng cần nỗ lực làm hết sức mình”.

          Hiện nay Trung Quốc đang hướng sang WTO như một cách để đấu tranh chống các mức thuế mới do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất. Bắc Kinh đã đệ đơn khiếu nại lên WTO, cơ quan giám sát các quy tắc thương mại toàn cầu, chưa đầy một tuần sau khi Chính phủ Mỹ đề xuất áp mức thuế 10% đối với lượng hàng hóa của Trung Quốc có tổng trị giá 200 tỷ USD, có hiệu lực sớm nhất là vào tháng 9 tới.

          Chính quyền Trump cũng cho biết Mỹ đã kiện các đối tác thương mại lớn gồm Trung Quốc, EU, Canada, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ lên WTO liên quan những biện pháp đáp trả của các nước này với các mức thuế mà Washington áp đặt đối với các mặt hàng nhôm và thép nhập khẩu. Những động thái này chiếm vị trí nổi bật trong chương trình nghị sự của WTO, một diễn đàn thương mại đa phương dựa trên các quy tắc, trái ngược cách tiếp cận chủ nghĩa dân tộc của Tổng thống Trump, trong đó nhấn mạnh các mối quan hệ giữa các nước.

         

          Thách thức với WTO

    Một trong những nhiệm vụ chính của WTO là hạn chế và giải quyết các tranh chấp thương mại, ngăn chặn các đòn đáp trả thương mại lẫn nhau giữa các nước thành viên. Tuy nhiên, trong cuộc xung đột thương mại giữa Mỹ với phần còn lại hiện nay, WTO đang bị biến thành kẻ ngoài cuộc bất đắc dĩ. Cấu trúc của tổ chức này đang bị các nước thành viên dần phá vỡ. Các diễn biến tại WTO cho thấy những quốc gia ủng hộ tự do thương mại đang hết sức quan ngại. WTO có phải đã hết sứ mệnh lịch sử của mình?

          Mỹ đã thách thức nền thương mại tự do khi chính thức áp thuế nhôm-thép với các nước, kể cả các đồng minh. Ngoài việc khẳng định Mỹ là nạn nhân của những thực tiễn thương mại bất công, chính quyền Trump còn ngăn cản việc bổ nhiệm các thẩm phán mới cho Cơ quan Phúc thẩm (AP) của Cơ quan Giải quyết tranh chấp (DSB) thuộc WTO. Điều này có thể sẽ làm tê liệt hoạt động của AP kể từ sau năm 2019. Mỹ cũng chính thức phát động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc khi áp thuế lên hàng chục tỉ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào thị trường nước này.

          Nhu cầu và yêu cầu cải tổ WTO đã trở nên cấp thiết. Đây cũng là đòi hỏi mà Mỹ nhấn mạnh trong thời gian gần đây. Nhiều quốc gia phát triển cho rằng nguyên tắc đồng thuận đã trở thành một rào cản lớn, ngăn cản nhiều quyết định của WTO. Điển hình là việc Hội nghị Bộ trưởng Thương mại các nước thành viên WTO lần thứ 11 (MC11) tại Buenos Aires tháng 12 năm ngoái không thể đưa ra được bản Thông cáo chung. Cải tổ WTO đã trở thành một nhiệm vụ tất yếu, nếu không Mỹ sẽ tiếp tục trút cơn thịnh nộ của nước này vào tổ chức, thậm chí rút khỏi nó. Tuy nhiên, cải tổ WTO theo hướng nào cũng là một vấn đề rất lớn, bởi nó sẽ phải cân bằng được vị thế và lợi ích của cả các quốc gia mới nổi, dẫn đầu là Trung Quốc, với các cường quốc kinh tế phương Tây - vốn là lực lượng đã xây dựng nên hệ thống. Trung Quốc có lợi ích trong việc bảo vệ trật tự thương mại toàn cầu hiện nay vì đang được hưởng lợi từ nó. WTO được hình thành ở thời điểm Trung Quốc chưa phải là một cường quốc kinh tế. Nay bối cảnh địa chính trị-kinh tế thế giới đã thay đổi, do vậy WTO chắc hẳn cũng sẽ phải thay đổi.

          Trung Quốc và EU đã nhất trí sẽ hợp tác để cải cách WTO. Nhưng cải cách WTO là cuộc đấu tranh bảo vệ lợi ích kinh tế và cả ảnh hưởng chính trị giữa các nước; do vậy, đó hẳn sẽ là một con đường dài không bằng phẳng dễ đi.

                                                                                                                                                                                            Đăng An

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech