Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Vụ án “buôn lậu” gỗ trắc lớn nhất miền Trung: Tòa án xử tội buôn lậu gỗ…giáng hương

Từ ngày 14 đến 23/8/2018, Tòa án nhân dân (TAND) TP Đà Nẵng xử sơ thẩm vụ án “buôn lậu” gỗ trắc lớn nhất miền Trung (sau ba lần xử và trả hồ sơ để điều tra bổ sung vào cuối năm 2014, giữa năm 2016 và cuối năm 2017), tuyên phạt các bị cáo tội buôn lậu 21,5

Vụ án kéo dài gần 7 năm

Chủ tọa phiên tòa là Thẩm phán Đặng Văn Mạnh, thay vì Thẩm phán Nguyễn Thị Cảnh, người ký quyết định đưa vụ án ra xét xử. Ông Mạnh giải thích, bà Cảnh “nghỉ vì lý do sức khỏe” và ông là thành viên Hội đồng xét xử (HĐXX) được cử lên thay.

Bản cáo trạng số 66/CT-VKSTC ngày 14/5/2018 của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao (VKSNDTC) ủy quyền VKSND TP Đà Nẵng trình bày tại Tòa. Theo đó, ngày 17/12/2011, tại cửa khẩu Lao Bảo (tỉnh Quảng Trị), Cty TNHH MTV Ngọc Hưng (Cty Ngọc Hưng) mở tờ khai hải quan, nhập 535,8 m3 gỗ trắc từ Lào, nộp thuế hơn 3,2 tỷ đồng. Hai ngày sau, tại cửa khẩu cảng Cửa Việt, Cty Ngọc Hưng mở tờ khai xuất khẩu nguyên lô gỗ đã đóng vào 22 container, sang Hong Kong (Trung Quốc). Lô gỗ trên đường chở xuống tàu ở cảng Đà Nẵng, một xe container “vi phạm trong lĩnh vực hải quan” và Tổng cục Hải quan ra lệnh bắt giữ, khám xét rồi ngày 6/4/2012 khởi tố vụ án “buôn lậu” và chuyển hồ sơ sang C44 Bộ Công an để điều tra. Ngày 19/11/2012, C44 khởi tố bị can vợ chồng ông bà chủ Cty Ngọc Hưng là Trương Huy Liệu và Trần Thị Dung tội “buôn lậu”. Ngày 16/11/2013, C44 khởi tố về tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” đối với 3 công chức hải quan Đỗ Danh Thắng, Lê Xuân Thành và Đỗ Lý Nhi.

Lô gỗ được Viện Sinh thái & Tài nguyên sinh vật giám định, lần thứ nhất (ngày 12/3/2012) ra 453,104m3, lần thứ hai (26/11/2012) ra 614,672 m3. Cơ quan Điều tra lấy con số thứ hai để cáo buộc tội buôn lậu. Vụ án đã có 3 bản cáo trạng; bản thứ ba đưa ra xét xử lần này cáo buộc Cty Ngọc Hưng khai thiếu thuế GTGT khi nhập khẩu là 772.189.773 đồng và thiếu thuế xuất khẩu 1.080.109.150 đồng, tổng cộng 1.852.298.923 đồng “gây thiệt hại cho nhà nước”. Đại diện VKS đề nghị phạt ông Liệu 12-14 năm tù, bà Dung 7-8 năm tù, các ông nguyên công chức hải quan mỗi người 3-4 năm tù.

Vấn đề gay cấn của vụ án này, trong quá trình điều tra, C44 cho bán đấu giá lô gỗ vào tháng 1/2014, được 63,92 tỷ đồng, mà tại tòa ông Liệu nhiều lần khẳng định, thời điểm đó giá hơn 300 tỷ.

Cáo buộc không theo luật

Phiên tòa được duy trì công khai, dân chủ. Phóng viên báo chí được tạo điều kiện thuận lợi tác nghiệp, Truyền hình Quốc hội tổ chức tường thuật diễn biến xét xử. Những người tham gia tố tụng có mặt tại tòa được phép đặt câu hỏi, bị cáo cũng được hỏi bị cáo, để làm sáng tỏ sự thật khách quan.

Trương Huy Liệu cho rằng vợ chồng ông bị Cáo trạng “truy bức tùy tiện”. Hội đồng xét xử hỏi: “Vì sao Bị cáo có thể nói như vậy?”. Ông Liệu trả lời: “Vì Cáo trạng căn cứ các quy định xử phạt vi phạm hành chính và những điều vợ chồng bị cáo không làm để truy tố tội buôn lậu là không có cơ sở pháp luật”.

Ông Thành và ông Nhi trình bày trước Tòa, vì các ông ở Hải quan cảng Cửa Việt nên nếu Cty Ngọc Hưng có khai báo thiếu thuế GTGT khi nhập lô gỗ ở cửa khẩu Lao Bảo, thì không thể buộc các ông phải chịu trách nhiệm như cáo trạng quy kết. Ông Thành khai thêm: “Căn cứ quy định pháp luật hiện hành, lô gỗ trắc xuất khẩu này không phải nộp thuế xuất khẩu, nếu khai báo và đã nộp thì khi xuất khẩu xong sẽ được hoàn lại. Cho nên, nếu Cty Ngọc Hưng có khai thiếu thuế xuất khẩu thì cũng không gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước; cáo trạng truy tố tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng cho chúng tôi là không đúng pháp luật”.

Các luật sư bào chữa cho các bị cáo, dẫn nhiều văn bản pháp quy chứng minh: Với mặt hàng gỗ nhập khẩu từ Lào, luật pháp nước ta chỉ điều chỉnh khi đã qua cửa khẩu, đi vào lãnh thổ Việt Nam. Trách nhiệm Cty Ngọc Hưng nhập khẩu lô gỗ là phải khai báo hải quan, nộp thuế và đã làm đầy đủ. Thế nhưng cáo buộc lại dựa vào môt số tài liệu như con dấu, chữ ký (trong hợp đồng mua bán gỗ) của doanh nghiệp Lào hoạt động trên đất Lào cho rằng không trung thực, để buộc tội “buôn lậu” cho ông Liệu, bà Dung. Tương tự là doanh nghiệp Trung Quốc hợp đồng mua gỗ của Cty Ngọc Hưng, cáo buộc cũng dựa vào những căn cứ ở Trung Quốc để cho rằng Cty Ngọc Hưng gian dối.

Luật sư Đỗ Ngọc Quang bào chữa cho ông Liệu nói tại Tòa: “Sự quy kết đối với hành vi làm giả các bộ hồ sơ, tài liệu và sử dụng các bộ hồ sơ này nhập khẩu gỗ từ Lào về Việt Nam và xuất khẩu lô gỗ này đi Trung Quốc không được quy định trong bất kỳ tội danh nào của Bộ luật Hình sự nước ta”.

Kiến nghị khởi tố vụ án bán vật chứng

Tại tòa, ông Trương Huy Liệu đọc tờ giấy viết sẵn: “Việc xử lý vật chứng, bán đấu giá lô gỗ trong giai đoạn điều tra đã vi phạm pháp luật, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Kính đề nghị HĐXX yêu cầu Cơ quan điều tra VKSNDTC khởi tố vụ án hình sự để điều tra, xử lý nghiêm minh đối với công chức vi phạm, theo đúng quy định của pháp luật, thu hồi lại tài sản cho Nhà nước, doanh nghiệp”.

Ông Liệu xuất trình hai văn bản 2259/VKSTC-V1 và 1713/VKSTC-V1 cùng ngày 4/6/2018 do Phó viện trưởng VKSNDTC Trần Công Phàn trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị. Trong đó viết: “Qua nghiên cứu, thẩm tra tài liệu hồ sơ vụ án, VKSNDTC nhận thấy, việc xử lý vật chứng trong giai đoạn điều tra có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Viện trưởng, Vụ Thực hành quyền công tố & Kiểm sát Điều tra án An ninh đã có văn bản 134/VKSTC-V1 gửi Cơ quan Điều tra - VKSNDTC kèm tài liệu liên quan để thụ lý giải quyết và kết luận cụ thể”.

“Như vây, theo hai văn bản của VKSNDTC, Luật sư đề nghị HĐXX căn cứ các điều 18, 153, 326 Bộ luật TTHS 2015, khởi tố vụ án “xâm phạm vật chứng”, để Cơ quan điều tra VKSNDTC tiến hành điều tra. Trường hợp không thể khởi tố tại tòa thì luật sư đề nghị HĐXX kiến nghị Cơ quan điều tra VKSNDTC khởi tố vụ án để điều tra xử lý theo quy định pháp luật”, Luật sư Nguyễn Trường Thành bào chữa cho các ông Lê Xuân Thành và Đỗ Lý Nhi kiến nghị.

Tuyên án và kháng án

Chiều 23/8,Chủ tọa Đặng Văn Mạnh đọc bản án. Theo đó, tuyên tội “buôn lậu” và phạt ông Liệu 1 năm 16 ngày tù, bằng thời gian tạm giam; bà Dung 9 tháng tù treo. Các ông nguyên công chức hải quan tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”; phạt ông Thành, ông Nhi mỗi người 9 tháng tù treo, ông Thắng 6 tháng tù treo.

Bản án bác bỏ gần hết cáo buộc của Cáo trạng và luận tội tại Tòa của đại diện VKS. Những cáo buộc làm giả hồ sơ để buôn lậu lô gỗ từ Lào về và chuẩn bị xuất khẩu đi Hong Kong, gây thiệt hại cho Nhà nước 1.852.298.923 đồng đều bị bản án đánh giá là chưa có cơ sở. Bản án chỉ chấp nhận số gỗ giáng hương 21,506 m3, phát hiện qua việc kiểm tra lô gỗ từ ngày 6/1 đến 6/3/2012, là buôn lậu vì không được Cty Ngọc Hưng kê khai (kê khai toàn gỗ trắc). Số gỗ giáng hương này, bản án xác định theo giá lúc bắt giữ là 471.602.500 đồng, và lấy làm căn cứ luận tội.

Theo bản án, phần lớn lô gỗ không phải buôn lậu, nên tuyên trả cho Cty Ngọc Hưng. Thời điểm bán đấu giá lô gỗ là tháng 1/2014, được 63.920.000.000 đồng, trừ chi phí tổ chức còn 63.826.330.000 đồng. Trong đó, phần gỗ giáng hương buôn lậu có giá 1.191.400.000 đồng bị trừ ra, còn trả lại cho Cty Ngọc Hưng 62.634.930.000 đồng.

Việc bán lô gỗ vật chứng trong quá trình điều tra là vi phạm pháp luật nên bản án kiến nghị, Cục Điều tra VKSNDTC khởi tố vụ án hình sự để điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Việc thu giữ lô gỗ, ban đầu do Cục Điều tra Chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan thực hiện, không lập biên bản cũng là vi phạm nên bản án kiến nghị Tổng cục xứ lý trách nhiệm cá nhân, đơn vị liên quan. Quá trình điều tra, vào tháng 5/2013, khiến anh Trần Đình Quang (cháu của vợ chồng ông Liệu) phải tự tử, để lại di thư bị ép cung và nhục hình, bản án kiến nghị VKSNDTC và Bộ Công an điều tra làm rõ có việc ép cung và nhục hình hay không, nếu có phải xử lý. Trong hồ sơ, một biên bản hỏi cung anh Quang cũng bị điều tra viên làm mất, nên bản án kiến nghị Bộ CA làm rõ trách nhiệm cá nhân điều tra viên.

Sau tuyên án, những người bị kết tội bày tỏ, cảm giác bớt nặng nề, không như gần 7 năm qua. Tuy nhiên, họ cho biết vẫn bị oan nên đã gửi đơn kháng án.

Sáu Nghệ

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech