Kết nối trí tuệ vì sự phát triển bền vững * Connecting Think - Tank for sustainable development

Ý tưởng trong nghệ thuật thiết kế

Để hiểu nghĩa của ý tưởng ta hãy coi nó là một tính năng cần thiết và xác định đặc tính tư duy của con người. Trong ý nghĩa phổ biến, một ý tưởng phát sinh theo một phản xạ, một cách tự phát. Trong lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt trong Nghệ thuật Thiết kế ý

Để hiểu nghĩa của ý tưởng ta hãy coi nó là một tính năng cần thiết và xác định đặc tính tư duy của con người. Trong ý nghĩa phổ biến, một ý tưởng phát sinh theo một phản xạ, một cách tự phát. Trong lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt trong Nghệ thuật Thiết kế ý tưởng là sự khởi đầu, đồng thời cũng là cốt lõi thẩm mỹ của sự sáng tạo.

 

img_7317

Chiếc đồng hồ của Anri Salas Documenta 13 trong khuôn viên của Documenta 13

 

Giữa những năm 60 của thế kỷ XX, Honda Shouichiro cha đẻ của xe máy Nhật, nguyên tổng Công ty Honda Nhật Bản đã có câu danh ngôn nổi tiếng: “Kỹ thuật bắt nguồn từ ý tưởng và khát vọng của con người”. Cùng ý tưởng và khát vọng ấy, Honda Shouichiro là con người có óc sáng tạo, nắm vững cơ hội trong kinh doanh để cùng tái thiết đất nước Nhật Bản sau chiến tranh năm 1945 đầy thương tích và khó khăn. Chúng ta có thể nhìn thấy chiếc xe mang nhãn mác Honda của Nhật ở khắp mọi ngõ ngách trên thế giới. Nó đã vươn tới để trở thành một thương hiệu toàn cầu. Ý tưởng và khát vọng cũng chính là con đường trở thành danh nhân thế giới của Honda Shouichiro.

Vào khoảng đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, Bill Gates - Ông vua linh kiện phần mềm, Chủ tịch Hội đồng quản trị tập đoàn (Microsoft) cũng có câu danh ngôn sâu sắc: “Ý tưởng cộng với thời gian mới là tài sản quý giá nhất”. Bill Gates ngay từ khi 11 tuổi đã ấp ủ ý tưởng thành lập Công ty riêng. Đến khi Ông 19 tuổi thì ý tưởng ấy biến thành hiện thực. Hệ thống phần mềm Windows của Công ty trở thành sản phẩm nổi tiếng thế giới và từ những ý tưởng ban đầu đó trải qua một thời gian rất ngắn Bill Gates đã trở thành nhà tỉ phú số 1 trẻ nhất trong lịch sử nhân loại.

 Sự cô đọng trong danh ngôn của hai tỷ phú Thế giới đề cập ở trên đều rất coi trọng và đề cao giá trị của ý tưởng. Họ đều cho rằng mọi việc luôn bắt đầu từ ý tưởng, và từ ý tưởng cộng với sự khao khát được thử thách trong lao động miệt mài và trải nghiệm qua thời gian sẽ thành hiện thực.

Ý tưởng thực chất là nội dung của một vấn đề được nêu ra cho một công việc cần thực hiện, nghiên cứu, thiết kế, sáng tác. Các thi sỹ sáng tác thơ phải có ý, tứ thơ, có tính tư tưởng, tính nhân văn...,  những nội dung đó chính là ý tưởng, là linh hồn của bài thơ. Có như vậy, bài thơ mới có giá trị văn học sâu sắc. Các nhà văn cũng vậy, muốn viết truyện ngắn, tiểu thuyết,... đầu tiên phải có ý tưởng, ý tưởng được chứa đựng ngay ở cái tên và xuyên suốt toàn bộ nội dung của tác phẩm. Đến các nhạc sỹ, kiến trúc sư trình tự thực hiện để có được một tác phẩm hay, một công trình đẹp cũng đều phải có ý tưởng từ lúc sơ khai. Có như vậy, sản phẩm mới có chỗ đứng và sống mãi được trong xã hội.

Còn các nhà thiết kế (Designer) thì sao? Trong thiết kế sản phẩm họ cần có ý tưởng không? Trong giáo trình về giảng dạy tiếp thị, truyền thông và điều hành của tác giả Insead (trường dạy kinh doanh hàng đầu thế giới) tại Fountaibleau CH Pháp thì 80% ý tưởng rủi ro ít mới tạo ra được 30% lợi nhuận, trong khi chỉ 14% ý tưởng mới lạ đã tạo ra được 60% lợi nhuận. Điều đó cho ta thấy giải pháp an toàn tuyệt đối không phải là quyết định khôn ngoan. Hãng Apple có 1.300 bằng sáng chế, một nỗ lực sáng tạo đáng khâm phục. Song thành phần máy tính cá nhân của hãng này chỉ chiếm 2,5-3% trên thị trường thế giới. Trong khi đó Dell chiếm18%. Những con số trên không có ý nghĩa tuyệt đối trong việc khẳng định giá trị thương hiệu, mà chỉ để so sánh hiệu quả của ý tưởng trong việc cải tiến sản phẩm. Những ví dụ trên ta thấy tầm quan trọng của ý tưởng trong việc sáng kiến,cải tiến nâng cao giá trị thương hiệu sản phẩm.

Tìm hiểu ý tưởng trong quá trình sáng tạo logo đầu tiên của hẵng Apple năm 1976, ta thấy tác giả Steve and Weyne đã vận dụng các ý nghĩa xã hội, khoa học trong bố cục. Với hình ảnh nhà vật lý Ísaac Newton  ngồi dưới gốc cây táo và dòng chữ Copumter Co cuốn quanh bố cục. Có nhiều ý kiến về ý nghĩa của Logo đầu tiên của Apple. Cũng có thể Steve and Weyne người thiết kế của Apple rất hâm mộ nhà bác học Newton nên lấy hình ảnh của ông làm logo ban đầu của hãng. Sau này vì thấy logo rườm rà quá nên cắt bỏ bớt và để lại mỗi hình quả táo.

 

apple-logo-history

 Logo hãng Apple qua các thời kỳ

 

Sau đó logo đã được thay đổi bởi nhà thiết kế Rob Janoff với một quả táo bảy sắc cầu vồng. Từ 1977 đến 1999 logo này tiếp tục “bị cắn” khuyết một bên phải được cho là để kỷ niệm sự kiện khám phá lực hút trái đất và sự tán sắc ánh sáng của Isaac Newton.

Một số cho rằng Logo nhiều màu này nhằm mục đích quảng cáo thế hệ máy tính màu Apple II. Qua vài năm, logo Apple xuất hiện với nhiều màu sắc khác nhau. Từ năm 1999 đến nay chỉ sử dụng màu trắng hoặc màu crôm bạc. Nhưng ý nghĩa về hình quả táo được giả thích như sau: Ở Châu Âu họ coi hình ảnh quả táo mang biểu tượng của sức mạnh. Bên phải quả táo bị khuyết đồng nghĩa với sự không trọn vẹn, hoặc chưa hoàn thiện. Tác giả muốn đưa ra một thông điệp về “Thuyết tương đối” của Albert Ainstein và nhắc nhở mọi thành viên trong tập đoàn Apple phải liên tục phấn đấu cải tiến để đi đến sự hoàn thiện. Ý nghĩa nữa trong miếng khuyết của quả táo đó là một sự khám phá, khao khát mang ý tưởng xã hội, nhân văn và triết lý sâu sắc. Người ta cũng hay nhắc đến phát biểu hài hước của Steve Jobs về biểu tượng của táo bị cắn dở, khi ông cho rằng như vậy để nó đỡ  lẫn với trái cam.

Một Lôgô khác mang ý tưởng “thống trị” sâu sắc rất nổi tiếng trên toàn cầu đó là hãng xe hơi Mercedes – Benz của Đức. Từ 1909 hai người con trai của Gottlieb Daimler người đồng sáng lập nên hãng Mercedes đã thiết kế Logo mang hình ảnh ngôi sao 3 cánh cho công ty của cha mình Daimler-Motoren- Gesellschaft.

Mercedes theo tiếng Tây Ban Nha là yêu kiều, duyên dáng. Trải qua thực tế sử dụng, không rõ do tài chính kinh doanh của Emil Jellinek hay do cái tên Mercedes gợi cho người mua hàng nhiều may mắn. Biểu tượng ngôi sao 3 cánh của Mercedes-Benz tượng trưng cho ước mơ cháy bỏng đưa sản phẩm “thống trị” mọi nơi: Trên mặt đất, dưới biển và cả bầu trời.

Qua nhiều giai đoạn, Logo của hẵng Mercedes có những thay đổi, nhưng hình tượng ngôi sao 3 cánh vẫn được duy trì. Đặc biệt từ năm 1996 đến nay Logo của hãng được thiết kế lại chỉ còn hình ngôi sao 3 cánh nội tiếp trong một đường tròn. Trải qua gần 100 năm, ngôi sao 3 cánh đó vẫn tượng trưng cho những khát khao chinh phục nhân loại của Gottlieb Daimler.

Trong nghệ thuật Thiết kế (Design), không chỉ trong thiết kế logo mà Đồ họa quảng cáo là lĩnh vực cũng rất cần thiết mục đích của ý tưởng. Đặc biệt trong thiết kế áp phích (Poster). Bởi vì, ý tưởng trong thiết kế Đồ họa nói chung là tiến trình quảng bá những sản phẩm nhằm thuyết phục khách hàng tiêu thụ. Ý tưởng như là tiêu chuẩn định hướng đồ họa.

tr6b

 

tr1b

 

Tác phẩm của Gabriel Lester tại Documenta 13

kibon00v2

 

 

kibon04

Poster quảng cáo của hãng Kem Kibon

 

“Ý tưởng” được truyền đạt đến người tiêu dùng với nhiều lý do khác nhau mang tính thuyết phục, mục đích cuối cùng là mang lợi nhuận đến cho nhà sản xuất nhằm thỏa mãn của người tiêu dùng, đó chính là “Giải quyết nhu cầu, sự ham muốn, ước mơ hy vọng của con người”. Chính vì vậy, người thiết kế (Designer) có vai trò như một thông dịch viên chuyển ý tưởng bằng lời, thành một ý tưởng bằng hình ảnh, màu sắc và chữ nghĩa cô đọng nhất. Đồng thời người thiết kế phải nắm vững  được những đặc tính và phân tích được chất lượng sản phẩm, từ đó tìm  kiếm ý tưởng sáng tạo thích hợp nhất trong quảng cáo. Quan trọng ý tưởng phải bám sát và thỏa mãn nội dung, mục đích nhu cầu sáng tạo, nhằm truyền tải thông tin đến người xem bằng những hình ảnh và tín hiệu dễ nhận diện, mang lợi ích ứng dụng, thẩm mỹ và kinh tế cho cộng đồng và phù hợp với xu thế phát triển thời đại.

Trong lĩnh vực đào tạo, ở Mỹ hay CHLB Đức những trường đào tạo về Design đều có khoa chuyên giảng dạy về thiết kế ý tưởng. Vì trong ý tưởng chứa đựng cả về nội dung và mục đích ý tưởng sáng tạo nghệ thuật. Không những vậy ở đó còn chứa đựng tính triết lý, tính thẩm mỹ, tính ứng dụng, tính xã hội, nhân văn, v.v.  Ý tưởng rất được coi trọng trong lĩnh vực nghệ thuật vì: Nó vừa là nền móng vừa là linh hồn trong suốt quá trình sáng tạo thiết kế sản phẩm từ sơ khai cho đến khi sản phẩm được hoàn thiện. Do vậy, trong quá trình học tập, khi sinh viên trình bày phương án thiết kế với Giáo sư bắt buộc trước tiên sinh viên phải trình bày phần ý tưởng thiết kế và nếu ý tưởng không được Giáo sư chấp nhận thì đồ án đó chưa được thực hiện .

 

8_logo-art-vierkant_groot-600x360

Logo của sự kiện thường niên Art Rotterdam

 

kem06

 

Một Poster liên hoan âm nhạc

 

 

Còn thực tế ở Việt Nam thì ý tưởng được coi trọng và vận dụng như thế nào trong những sản phẩm thiết kế và các ngành thuộc lĩnh vực nghệ thuật? Trong thực tế xã hội và ở các trường hoặc các khoa có đào tạo về lĩnh vực Mỹ thuật ứng dụng ở nước ta hiện nay không có ngành  hoặc chuyên ngành thiết kế ý tưởng. Do vậy, nhiều sản phẩm thiết kế đang được ứng dụng thiếu ý tưởng, hoặc ý tưởng không sâu, không đa dạng nên những thiết kế thiếu tính thuyết phục và dẫn đến thiếu mục tiêu của ý tưởng trong sáng tạo.... Có những sản phẩm thiết kế Đồ họa quảng cáo hay logo hình thức có thể bắt mắt,nhưng chưa đủ mạnh về chiều sâu cũng như sức nặng ý tưởng, hoặc có ý tưởng nhưng rườm rà, hình thức không gắn kết với nội dung… sản phẩm thiết kế đó sẽ không thể gây được ấn tượng và lôi cuốn, hấp dẫn khách hàng, thiếu tính thuyết phục, làm giảm giá trị và uy tín đến thương hiệu sản phẩm và uy tín của nhà sản xuất…

Ý tưởng từ khi hình thành đến hoàn thiện sản phẩm là quá trình chắt lọc, tìm tòi, phác thảo các phương án bố cục thiết kế, không chỉ ở phần tạo hình mà kể cả màu sắc, nội dung của câu chữ (Slogan) và kiểu chữ… Các yếu tố đó phải có tính nhất quán và liên kết chặt chẽ với nhau. Một áp phích (Poster) có sự lôi cuốn và ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội là áp phích có ý tưởng giàu tính sáng tạo, nội dung và hình thức cô đọng, tính thẩm mỹ cao. Ý tưởng và sự sáng tạo mang tính đồng bộ, hài hòa có tính tượng trưng và ẩn dụ sâu sắc, dễ nhận diện, gây ấn tượng thị giác mạnh mẽ.

Để có được ý tưởng sáng tạo trong nghệ thuật thiết kế (Design) đòi hỏi người thiết kế (Designer) ngoài kiến thức chuyên ngành sâu phải có kiến thức rộng của nhiều lĩnh vực như: Văn học, lịch sử, tâm lý, triết học, mỹ học, lôgíc và xã hội học... Vì ý tưởng là sự khởi đầu cho mục tiêu sáng tạo, là nền tảng và sản phẩm của tư duy trong mọi lĩnh vực khoa học và đặc biệt trong nghệ thuật Thiết kế Mỹ thuật ứng dụng.-

                                          ­­L.T

(Bài đăng trên Tạp chí Mỹ thuật Nhiếp ảnh số 08/2013)

Tài liệu tham khảo:

- 100 ý tưởng làm thay đổi Thiết kế Đồ họa –Tác giả: Maria Popova

- Danh nhân Thế giới, NXB - Văn hóa Thông tin -2005

 

Copyright © 2014 Hội Luật gia Việt Nam

Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN

Tầng 3, Tòa tháp Ngôi sao (Star Tower), đường Dương Đình Nghệ, phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

Email: vienaseanvn@gmail.com * Điện thoại: 04 62634949

Powered by NetLink Tech